Alerjik rinit; polen, ev tozu akarı, hayvan kaynaklı alerjenler veya kişinin duyarlı olduğu diğer çevresel alerjenlerle temas sonrasında burun mukozasında gelişen alerjik inflamasyondur. Burun tıkanıklığı, berrak ve sulu burun akıntısı, peş peşe hapşırma ve burun kaşıntısı temel belirtiler arasındadır.
İzmir'de alerjik rinit tedavisi hakkında araştırma yapan kişiler için hazırlanan bu rehber; saman nezlesi ve bahar alerjisinin belirtilerini, alerjik rinit türlerini, KBB muayenesini, alerji testlerini, korunma yöntemlerini, burun spreylerini, antihistaminikleri ve uygun hastalarda alerjen immünoterapisini kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Alerjik Rinit Nedir?
Bağışıklık sistemi normalde çevremizde bulunan bazı maddelere karşı zararlı bir etkenmiş gibi reaksiyon gösterebilir. Alerjik rinitte bu yanıt burun mukozasında inflamasyona, salgı artışına ve dokularda ödem gelişmesine neden olur.
Belirtiler bazı kişilerde yalnızca polen mevsimlerinde ortaya çıkarken, ev tozu akarları veya başka yıl boyu karşılaşılan alerjenlere duyarlı kişilerde yakınmalar daha uzun süre devam edebilir.
Alerjik rinit bulaşıcı mıdır?
Hayır. Alerjik rinit virüs veya bakteri kaynaklı bir enfeksiyon değildir ve kişiden kişiye bulaşmaz. Yakınmalar kişinin belirli alerjenlere karşı geliştirdiği bağışıklık yanıtıyla ilişkilidir.
Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir?
Alerjik rinit belirtileri kişinin duyarlı olduğu alerjene ve maruziyet düzeyine göre değişebilir. Burun yakınmalarına göz belirtileri de sıklıkla eşlik edebilir.
Saman Nezlesi ve Bahar Alerjisi Nedir?
Saman nezlesi veya bahar nezlesi ifadeleri günlük dilde özellikle polenlerle ilişkili mevsimsel alerjik rinit için kullanılır. Ancak alerjik rinit yalnızca ilkbaharda ortaya çıkan bir hastalık değildir.
Ağaç, çayır ve yabani ot polenlerinin havadaki yoğunluğu yılın farklı dönemlerinde değişebilir. Hangi mevsimde yakınma oluşacağı kişinin duyarlı olduğu alerjene göre farklılık gösterebilir.
Bahar alerjisi ile nezle nasıl ayırt edilir?
Alerjik rinitte burun ve göz kaşıntısı, tekrarlayan hapşırma ve berrak akıntı daha karakteristiktir. Viral nezlede ise boğaz ağrısı, halsizlik, öksürük veya başka enfeksiyon belirtileri daha sık eşlik edebilir.
Bununla birlikte tek bir belirti üzerinden kesin ayrım yapmak mümkün değildir. Özellikle uzun süren veya sık tekrarlayan yakınmalarda muayene önemlidir.
Alerjik Riniti Neler Tetikler?
Alerjik rinitte önemli olan yalnızca bir testte duyarlılık saptanması değil, o alerjenle temasın kişinin gerçek yaşamındaki yakınmalarla da uyumlu olmasıdır.
Polenler
Ağaç, çayır ve yabani ot polenleri mevsimsel alerjik rinitin önemli tetikleyicileri arasındadır.
Ev Tozu Akarları
Ev ortamında bulunan mikroskobik akarlar özellikle yıl boyu devam eden alerjik belirtilerle ilişkili olabilir.
Hayvan Alerjenleri
Kedi, köpek ve diğer hayvanların deri, tükürük ve salgılarından kaynaklanan proteinler duyarlı kişilerde belirtileri tetikleyebilir.
Küfler
Nemli ortamlarda gelişebilen bazı küf sporları duyarlı kişilerde burun ve göz yakınmalarını artırabilir.
Alerjik Rinit Nasıl Sınıflandırılır?
Alerjik rinit yalnızca “mevsimsel” ve “yıl boyu” olarak değerlendirilmez. Yakınmaların ne kadar sürdüğü ve hastanın yaşam kalitesini ne ölçüde etkilediği de tedavi planlamasında önem taşır.
Aralıklı Alerjik Rinit
Yakınmaların haftada dört günden az veya toplamda dört haftadan kısa sürdüğü tablolar aralıklı alerjik rinit olarak sınıflandırılabilir.
Sürekli Alerjik Rinit
Belirtilerin haftada dört veya daha fazla gün ve dört haftadan uzun devam ettiği tablolar sürekli alerjik rinit olarak değerlendirilebilir.
Hafif Alerjik Rinit
Uyku, günlük aktivite, okul veya iş yaşamında belirgin bozulmaya yol açmayan semptomları ifade eder.
Orta-Ağır Alerjik Rinit
Uyku kalitesini, günlük aktiviteleri, okul veya iş performansını etkileyen ya da hastayı belirgin şekilde rahatsız eden yakınmalar bu grupta değerlendirilebilir.
Alerjik Rinit Tanısı Nasıl Konulur?
Tanıda en önemli basamak hastanın öyküsü ve KBB muayenesidir. Yakınmaların ne zaman başladığı, belirli mevsimler veya ortamlarla ilişkisi, ev ve iş çevresindeki olası tetikleyiciler ve eşlik eden astım veya göz alerjisi belirtileri sorgulanır.
Endoskopik burun muayenesi gerekir mi?
Her alerjik rinit hastasında endoskopi zorunlu değildir. Ancak belirgin burun tıkanıklığı, tek taraflı yakınmalar, nazal polip veya sinüzit şüphesi gibi durumlarda burun içerisinin daha ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Alerjik rinitte tomografi gerekir mi?
Tipik alerjik rinit tablosunda rutin sinüs tomografisi gerekli değildir. Kronik sinüzit, polip, kitle veya başka yapısal hastalık düşünülen seçilmiş hastalarda görüntüleme gündeme gelebilir.
Alerjik Rinitte Alerji Testleri
Alerji testleri her hastaya otomatik olarak yapılmaz. Testin sonucu tanıyı netleştirecek, çevresel önlemleri değiştirecek veya immünoterapi planlamasında kullanılacaksa daha anlamlı hale gelir.
Deri prick testi nedir?
Şüphelenilen alerjenlere karşı duyarlılığın değerlendirilmesinde kullanılan testlerden biridir. Test sonucu hastanın gerçek yaşamda o alerjenle karşılaştığında ortaya çıkan belirtilerle birlikte yorumlanmalıdır.
Spesifik IgE testi nedir?
Kan örneğinde belirli alerjenlere karşı oluşmuş spesifik IgE antikorlarının araştırılmasına dayanır. Deri testinin uygulanmasının uygun olmadığı veya farklı nedenlerle kan testi tercih edilen durumlarda kullanılabilir.
Total IgE yüksekliği alerjik rinit tanısı koydurur mu?
Hayır. Total IgE farklı hastalıklarda da yükselebileceği için tek başına alerjik rinit tanısı koydurmaz. Tanı hastanın klinik öyküsü, muayene bulguları ve gerekli görülen özgül testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.
Alerjik Rinit Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi; yakınmaların şiddeti, süresi, baskın semptom, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıklar ve sorumlu alerjenin bilinip bilinmemesine göre kişiselleştirilir.
Alerjen Kontrolü
Klinik olarak sorumlu olduğu gösterilmiş alerjenlerle teması azaltmaya yönelik hedefli çevresel önlemler tedavi planının bir parçası olabilir.
İntranazal Kortikosteroidler
Özellikle burun tıkanıklığı dahil yaşam kalitesini etkileyen belirtilerin kontrolünde temel tedavi seçenekleri arasındadır.
Antihistaminikler
Hapşırma, burun kaşıntısı ve akıntı gibi yakınmalarda ikinci kuşak oral antihistaminikler veya intranazal antihistaminikler kullanılabilir.
Kombine Nazal Tedavi
Tek ilaçla yeterli kontrol sağlanamayan bazı hastalarda intranazal antihistaminik ve kortikosteroid içeren kombinasyon tedavileri değerlendirilebilir.
Serum Fizyolojik
Nazal salin uygulamaları burun salgılarının temizlenmesine yardımcı olabilir ve diğer tedavilere destek amacıyla kullanılabilir.
Alerjen İmmünoterapisi
Klinik olarak anlamlı alerjen duyarlılığı bulunan, uygun tedaviye rağmen yakınmaları devam eden veya uygun kriterleri taşıyan hastalarda subkutan ya da sublingual immünoterapi değerlendirilebilir.
Alerjik rinitte ameliyat yapılır mı?
Alerjik rinitin kendisi esas olarak medikal yöntemlerle tedavi edilir. Ancak belirgin alt konka büyümesi veya septum deviasyonu gibi ek yapısal nedenler burun tıkanıklığına katkıda bulunuyorsa ve uygun medikal tedavi yeterli olmuyorsa seçilmiş hastalarda cerrahi seçenekler ayrıca değerlendirilebilir.
Alerjik Rinitte Alerjenlerden Korunma
Çevresel önlemler kişinin gerçekten duyarlı olduğu ve yakınmalarıyla ilişkili olduğu gösterilen alerjene göre planlanmalıdır. Her alerjik rinit hastasının aynı şeylerden uzak durması gerekmez.
Polen Alerjisi
Polen yoğunluğunun yüksek olduğu dönemlerde dış ortam maruziyetini azaltmak, eve geldikten sonra kıyafet değiştirmek ve pencere kullanımını koşullara göre düzenlemek yararlı olabilir.
Ev Tozu Akarı Alerjisi
Klinik olarak akar duyarlılığı bulunan kişilerde yatak odasındaki maruziyeti azaltmaya yönelik hedefli çevresel önlemler değerlendirilebilir.
Hayvan Alerjisi
Hayvan kaynaklı alerjen duyarlılığı test ve klinik öyküyle doğrulanmışsa maruziyetin azaltılması kişiye özel olarak planlanabilir.
Sigara ve İrritanlar
Sigara dumanı, yoğun parfüm, aerosol ve bazı kimyasal irritanlar alerjik inflamasyon dışında da burun belirtilerini artırabilir.
Alerjik Rinit Astım ve Diğer Hastalıklarla İlişkili midir?
Burun ve alt solunum yolları birbirinden tamamen bağımsız değildir. Alerjik rinit bulunan kişilerde astım, alerjik konjonktivit ve bazı diğer alerjik hastalıklar birlikte görülebilir.
Bu nedenle alerjik rinit değerlendirmesinde yalnızca burun belirtileri değil; nefes darlığı, hırıltı, uzun süren öksürük, göz kaşıntısı ve ciltte alerjik yakınmaların bulunup bulunmadığı da sorgulanabilir.
Alerjik rinit sinüzitle birlikte olabilir mi?
Evet. Alerjik rinit ve rinosinüzit farklı hastalıklar olmakla birlikte aynı hastada birlikte bulunabilir. Belirgin yüz basıncı veya ağrısı, uzun süren koyu akıntı, koku kaybı gibi yakınmalar varsa sinüsler açısından ayrıca değerlendirme yapılabilir.
Alerjik rinit uyku kalitesini etkiler mi?
Özellikle belirgin burun tıkanıklığı gece nefes almayı ve uyku kalitesini etkileyebilir. Bu durum gündüz yorgunluğu ve konsantrasyon güçlüğüne katkıda bulunabilir.
Alerjik Rinitte Ne Zaman KBB Uzmanına Başvurulmalı?
Hafif ve kısa süreli yakınmalar bazı kişilerde dönemsel olabilir. Ancak belirtiler sürekli hale geliyorsa, yaşam kalitesini etkiliyorsa veya kullanılan tedavilere rağmen yeterli kontrol sağlanamıyorsa değerlendirme yararlı olur.
- Sürekli veya belirgin burun tıkanıklığı,
- Tedaviye rağmen devam eden yakınmalar,
- Belirgin koku kaybı,
- Tek taraflı tıkanıklık veya akıntı,
- Tekrarlayan burun kanaması,
- Sinüzit düşündüren ek belirtiler,
- Astım veya nefes darlığı belirtilerinin eşlik etmesi.
İzmir'de Alerjik Rinit Tanı ve Tedavisi
İzmir'de alerjik rinit tedavisi araştırılırken burun tıkanıklığı, hapşırma ve akıntının gerçekten alerjik mekanizmaya bağlı olup olmadığının değerlendirilmesi önemlidir. Non-alerjik rinit, septum deviasyonu, konka büyümesi, sinüzit ve nazal polip gibi farklı hastalıklar benzer yakınmalara neden olabilir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde hastanın belirtileri, burun muayenesi ve gerekli görülen durumlarda endoskopik değerlendirme birlikte ele alınabilir. Alerjik duyarlılığın belirlenmesinin tedavi planını değiştireceği hastalarda uygun alerji testlerinden yararlanılabilir.
Tedavi; kişinin baskın yakınmalarına, hastalığın şiddetine, semptomların mevsimsel veya sürekli olmasına, eşlik eden astım veya sinüzit gibi hastalıklara ve daha önce kullanılan tedavilere göre planlanır.
Muayeneye gelirken belirtilerin hangi aylarda veya ortamlarda arttığını, iş ve ev ortamındaki olası tetikleyicileri, kullanılan burun spreyleri ve antihistaminikleri ve varsa daha önce yapılmış alerji testlerini not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Alerjik Rinit Hakkında Sık Sorulan Sorular
Alerjik rinit nedir?
Alerjik rinit, kişinin duyarlı olduğu alerjenlerle temas sonrasında burun mukozasında gelişen alerjik inflamasyondur. Burun tıkanıklığı, sulu akıntı, hapşırma ve kaşıntı sık görülür.
Saman nezlesi ile alerjik rinit aynı şey midir?
Saman nezlesi günlük dilde özellikle polenlerle ilişkili mevsimsel alerjik rinit için kullanılan bir ifadedir. Alerjik rinit yıl boyu devam eden alerjenlere bağlı olarak da gelişebilir.
Bahar alerjisi hangi aylarda olur?
Tek bir dönem yoktur. Ağaç, çayır ve yabani ot polenlerinin yoğunlaştığı dönemler birbirinden farklıdır. Belirtilerin ortaya çıktığı dönem kişinin duyarlı olduğu polene göre değişebilir.
Alerjik rinit bulaşıcı mıdır?
Hayır. Alerjik rinit enfeksiyon değildir ve kişiden kişiye bulaşmaz.
Alerjik rinitte alerji testi şart mıdır?
Hayır. Her hastada gerekli değildir. Tanının belirsiz olması, tedaviye yeterli yanıt alınamaması veya sorumlu alerjenin belirlenmesinin tedaviyi değiştirecek olması durumunda test yapılabilir.
Alerji testi pozitif çıkarsa kesin alerji var mıdır?
Testte duyarlılık saptanması tek başına yeterli değildir. Sonucun hastanın o alerjenle temas sonrasında yaşadığı gerçek belirtilerle uyumlu olması gerekir.
Alerjik rinitte hangi burun spreyi kullanılır?
İntranazal kortikosteroidler ve intranazal antihistaminikler kullanılan temel tedavi seçenekleri arasındadır. Hangi tedavinin uygun olduğu belirtilerin türü ve şiddetine göre belirlenir.
Alerjik rinit sinüzit yapar mı?
Alerjik rinit ile sinüzit aynı hastalık değildir fakat aynı kişide birlikte bulunabilir. Sinüzit düşündüren ek belirtiler varsa ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Alerjik rinit astıma dönüşür mü?
Alerjik rinit ve astım birbiriyle ilişkili hava yolu hastalıklarıdır ve aynı kişide birlikte bulunabilir. Ancak alerjik riniti bulunan herkesin astım geliştireceği söylenemez.
Alerjik rinitte aşı tedavisi yapılabilir mi?
Klinik olarak anlamlı alerjen duyarlılığı bulunan ve uygun kriterleri karşılayan hastalarda alerjen immünoterapisi değerlendirilebilir. Tedavi kararı kişinin alerji profiline ve klinik durumuna göre verilmelidir.
Alerjik rinit tamamen geçer mi?
Seyir kişiden kişiye değişir. Tedavide temel amaç semptomları kontrol altına almak ve uyku, okul, iş ve günlük yaşam üzerindeki etkileri azaltmaktır.
Alerjik rinit ameliyatla tedavi edilir mi?
Alerjik inflamasyonun temel tedavisi cerrahi değildir. Ancak septum deviasyonu veya belirgin konka büyümesi gibi eşlik eden anatomik sorunlar varsa ve medikal tedaviye rağmen tıkanıklık devam ediyorsa cerrahi seçenekler ayrıca değerlendirilebilir.