Kulakta yabancı cisim, dış kulak yolunda normalde bulunmaması gereken bir nesne veya canlının bulunmasıdır. Özellikle küçük çocuklarda boncuk, oyuncak parçası, kağıt veya yiyecek parçaları; erişkinlerde ise pamuklu çubuk uçları, işitme cihazı parçaları ve böcekler görülebilir.
İzmir'de kulakta yabancı cisim çıkarılması hakkında hazırlanan bu rehber; düğme pil, boncuk, bitkisel materyal, canlı böcek ve kene gibi yabancı cisimlerde yaklaşımı, hangi durumlarda kulak lavajı yapılabileceğini, çıkarma yöntemlerini, çocuklarda güvenli müdahaleyi ve olası komplikasyonları kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Kulakta Yabancı Cisim Nedir?
Yabancı cisim bazen kişi veya ailesi tarafından hemen fark edilir. Bazı çocuklarda ise olay görülmeyebilir ve yabancı cisim daha sonra kulak ağrısı, akıntı, kötü koku veya işitme azalması nedeniyle ortaya çıkabilir.
Tedavi yaklaşımı yabancı cismin şekline, yapısına, dış kulak yolundaki konumuna, kulak zarına yakınlığına ve hastanın iş birliğine göre değişir.
Dış Kulak Yolu Anatomisi Yabancı Cisim Çıkarılmasını Nasıl Etkiler?
Dış kulak yolu düz bir tüp değildir. Dıştaki bölümü daha çok kıkırdak yapıdan, kulak zarına yakın iç bölümü ise kemik yapıdan oluşur.
Kanalın doğal kıvrımları ve daha dar bölgeleri küçük nesnelerin sıkışmasına neden olabilir.
Dış Bölüm
Kıkırdak yapıdaki dış bölümde cilt daha kalın ve hareketlidir. Bazı yabancı cisimler bu bölgede daha kolay görülebilir ve çıkarılabilir.
İç Kemik Bölüm
Kulak zarına yaklaştıkça kanalın cildi daha ince ve hassastır. Derine sıkışmış yabancı cisimlerde ağrı ve travma riski artabilir.
Özellikle kulak zarına yaslanmış, derin yerleşimli veya sıkışmış yabancı cisimlerin görüş olmadan çıkarılmaya çalışılması kulak zarı perforasyonu ve orta kulak yaralanması riskini artırabilir.
Kulak Yabancı Cisimleri Kimlerde Daha Sık Görülür?
Dış kulak yolu yabancı cisimleri özellikle küçük çocuklarda sık görülür. Çocuklar merak, oyun ve çevreyi keşfetme davranışı sırasında küçük nesneleri kulağa yerleştirebilir.
Bununla birlikte kulakta yabancı cisim yalnızca çocukluk çağı problemi değildir.
Küçük Çocuklar
Boncuk, küçük oyuncak parçası, kağıt, silgi ve yiyecek parçaları görülebilir.
Erişkinler
Pamuklu çubuk ucu, kulak tıkacı, işitme cihazı parçası veya başka küçük nesneler dış kulak yolunda kalabilir.
Açık Havada Bulunan Kişiler
Böcekler veya nadiren keneler dış kulak yoluna girebilir.
Özel Gereksinimi Olan Kişiler
Gelişimsel veya bilişsel özellikleri bulunan bazı kişilerde tekrarlayan yabancı cisim yerleştirme davranışı görülebilir.
Kulakta Hangi Yabancı Cisimler Görülebilir?
Kulakta Yabancı Cisim Belirtileri Nelerdir?
Bazı yabancı cisimler hiçbir yakınma oluşturmadan tesadüfen fark edilebilir. Özellikle uzun süre kalan veya travmaya neden olan cisimlerde farklı belirtiler ortaya çıkabilir.
Hangi Kulak Yabancı Cisimleri Daha Acildir?
Bütün yabancı cisimlerin güvenli biçimde çıkarılması gerekir; ancak bazı cisimlerde beklemek doku hasarı veya komplikasyon riskini artırabilir.
Düğme Pil
Elektriksel ve kimyasal reaksiyonlarla kısa sürede dış kulak yolu ve kulak zarında ciddi doku hasarı oluşturabilir.
Güçlü Mıknatıs
Özellikle birden fazla mıknatıs veya başka metal materyalle birlikteyse bası ve doku hasarı riski nedeniyle erken uzman değerlendirmesi gerekir.
Keskin Cisim
Kulak yolu veya kulak zarını yaralayabileceğinden kontrolsüz müdahaleden kaçınılmalıdır.
Derine Sıkışmış Cisim
Kulak zarına yakın veya kanalın medial bölümünde sıkışmış yabancı cisimlerin uzman ekipmanıyla çıkarılması gerekebilir.
Kulakta Düğme Pil Neden Acildir?
Dış kulak yolu yanığı ve nekrozu, kulak zarı perforasyonu ve daha derin yapılarda hasar gelişebilir.
Düğme pil bulunan kulağa su dökülür mü?
Hayır. Pil bulunan dış kulak yolunda irrigasyon yapılmamalıdır. Sıvı teması pilin oluşturduğu reaksiyonu ve doku hasarını artırabilir.
Kulakta Canlı Böcek Varsa Ne Yapılır?
Canlı böcek dış kulak yolu içerisinde hareket ettiğinde kulak zarına ve kanal cildine temas ederek yoğun ağrı, uğultu ve panik oluşturabilir.
Böcek çıkarıldıktan sonra dış kulak yolu ve kulak zarı yeniden kontrol edilerek geride parça kalıp kalmadığı ve travma oluşup oluşmadığı değerlendirilir.
Kulakta Kene Varsa Ne Yapılmalıdır?
Dış kulak yoluna giren kene yalnızca serbest bir yabancı cisim gibi bulunabileceği gibi kanal cildine tutunmuş da olabilir.
Tutunmuş kene, ezilmeden ve gövdesi sıkılmadan tutunma noktasına mümkün olduğunca yakın bölümden kavranarak kontrollü ve sabit bir hareketle çıkarılmalıdır.
Dış kulak yolunun dar yapısı ve kulak zarına yakınlık nedeniyle kulaktaki kenenin doğrudan görüş altında sağlık profesyoneli tarafından çıkarılması daha güvenlidir.
Kene çıkarıldıktan sonra ne yapılır?
Dış kulak yolu tutunma bölgesi ve kulak zarı kontrol edilir. Türkiye'de kene tutunması sonrasında Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda kişinin yaklaşık 10 gün boyunca ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma veya ishal gibi belirtiler açısından kendini izlemesi önemlidir.
Kulakta Yabancı Cisim Tanısı Nasıl Konulur?
Çoğu hastada tanı dış kulak yolunun doğrudan görülmesiyle konulur.
Röntgen veya tomografi gerekir mi?
Dış kulak yolunda görülen sıradan bir yabancı cisim için rutin görüntüleme çoğunlukla gerekli değildir.
Travma, derin penetrasyon veya orta-iç kulak yapılarında hasar şüphesi gibi özel durumlarda görüntüleme ayrıca değerlendirilebilir.
Kulaktaki Yabancı Cisim Nasıl Çıkarılır?
Alligatör Forseps
Kağıt, pamuk veya tutulabilir çıkıntısı bulunan cisimlerin doğrudan görüş altında kavranmasında kullanılabilir.
Küret veya Kanca
Uygun yuvarlak cisimlerin arkasından geçilerek dışarı doğru kontrollü biçimde çekilmesinde kullanılabilir.
Aspirasyon
Yuvarlak, düz yüzeyli veya tutulması zor bazı cisimlerde aspirasyon yardımcı olabilir.
İrrigasyon
Sadece kulak zarının sağlam olduğu doğrulanmış ve cismin suyla temas etmesinin sakıncalı olmadığı seçilmiş durumlarda kullanılabilir.
Boncuk neden zor çıkarılabilir?
Yuvarlak ve kaygan bir boncuğu forsepsle doğrudan tutmaya çalışmak cismin daha derine ve kulak zarına doğru itilmesine neden olabilir.
Bu nedenle yuvarlak yabancı cisimlerde cismin arkasına güvenli biçimde geçilebiliyorsa uygun kanca veya küret kullanılabilir; bazı cisimlerde aspirasyon daha uygun olabilir.
Kulaktaki Yabancı Cisim Lavaj ile Çıkarılır mı?
Bazı küçük ve gevşek yabancı cisimlerde irrigasyon yani kontrollü kulak yıkama yöntemi kullanılabilir.
Ancak irrigasyon bütün yabancı cisimlerde güvenli değildir.
| Yabancı cisim / durum | İrrigasyon | Neden |
|---|---|---|
| Gevşek küçük partiküller | Uygun hastada düşünülebilir | Kulak zarı sağlam olmalı ve cisim suyla şişmemelidir |
| Düğme pil | Yapılmaz | Sıvı pil kaynaklı doku hasarını artırabilir |
| Tohum / fasulye / nohut | Yapılmaz | Organik materyal suyu emerek şişebilir |
| Süngerimsi materyal | Yapılmaz | Su ile büyüyerek daha fazla sıkışabilir |
| Kulak zarı perforasyonu şüphesi | Yapılmaz | Sıvının orta kulağa geçmesi komplikasyon oluşturabilir |
| Keskin veya derine sıkışmış cisim | Genellikle tercih edilmez | Travmayı veya cismin yer değiştirmesini artırabilir |
Çocuklarda Kulak Yabancı Cismi Nasıl Çıkarılır?
Çocuklarda güvenli çıkarma işleminin en önemli unsurlarından biri çocuğun işlem sırasında başını ani biçimde hareket ettirmemesidir.
Dış kulak yolu ve kulak zarı çok küçük bir alanda bulunduğu için, çocuk hareket ederken kanal içerisine metal bir alet yerleştirmek yaralanma riskini artırabilir.
İş Birliği Olan Çocuk
Yeterli görüş ve uygun ekipman varsa birçok yabancı cisim poliklinik koşullarında çıkarılabilir.
İş Birliği Yapamayan Çocuk
Güvenli stabilizasyon sağlanamıyorsa tekrarlayan zorlayıcı girişimler yerine sedasyon veya anestezi seçeneği değerlendirilebilir.
Derin veya Keskin Cisim
Kulak zarına yakın, keskin veya sıkışmış cisimlerde mikroskop altında çıkarma veya ameliyathane koşulları gerekebilir.
Başarısız Önceki Girişimler
Kanalda ödem veya kanama oluşmuşsa yeni bir körlemesine girişim yerine KBB değerlendirmesi daha güvenli olabilir.
Çocuk Kulağına Sürekli Yabancı Cisim Sokuyorsa Ne Yapılmalı?
Küçük çocukların merak ve keşfetme davranışı nedeniyle bir kez kulağına küçük nesne yerleştirmesi tek başına psikiyatrik bir hastalık göstergesi değildir.
Bununla birlikte aynı davranışın sık tekrarlanması, çocuğun yaşıyla uyumsuz olması veya burun, kulak ve diğer vücut bölgelerine tekrarlayan şekilde nesne yerleştirmesi durumunda davranışın nedeni daha ayrıntılı ele alınabilir.
Kulaktan Yabancı Cisim Çıkarılırken Hangi Komplikasyonlar Oluşabilir?
Komplikasyon yabancı cismin kendisine bağlı olabileceği gibi uygun olmayan çıkarma girişimleri sırasında da oluşabilir.
Kulaktan Yabancı Cisim Çıkarıldıktan Sonra Ne Yapılır?
Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra işlemin tamamlanmış kabul edilmesi için dış kulak yolunun ve mümkünse kulak zarının yeniden değerlendirilmesi önemlidir.
Her hastaya antibiyotikli kulak damlası gerekir mi?
Hayır. Yabancı cisim sorunsuz çıkarılmış, dış kulak yolu cildi ve kulak zarı normal görünüyorsa rutin antibiyotikli damla kullanılması her hastada gerekli değildir.
Kanalda travma veya enfeksiyon bulunuyorsa kulak zarının bütünlüğü dikkate alınarak uygun topikal tedavi hekim tarafından planlanabilir.
Kulakta Yabancı Cisimde Ne Zaman KBB Uzmanına Başvurulmalı?
- Dış kulak yolunda düğme pil bulunması,
- Mıknatıs veya keskin yabancı cisim,
- Cismin kulak zarına yakın veya derinde bulunması,
- Yabancı cismin sıkışmış olması,
- Evde veya başka bir yerde yapılan çıkarma girişiminin başarısız olması,
- Kulaktan belirgin kan gelmesi,
- Kulak zarı perforasyonu şüphesi,
- Belirgin işitme azalması,
- Şiddetli ağrı veya baş dönmesi,
- Çocuğun güvenli müdahaleye izin vermemesi.
İzmir'de Kulakta Yabancı Cisim Çıkarılması
İzmir'de kulakta yabancı cisim çıkarılması için değerlendirmede öncelikle dış kulak yolundaki cismin yapısının, konumunun ve kulak zarına yakınlığının belirlenmesi önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde dış kulak yolu doğrudan görülerek yabancı cismin boncuk, oyuncak parçası, organik materyal, pil, böcek veya başka bir cisim olup olmadığı değerlendirilebilir.
Cisme ve hastanın durumuna göre uygun forseps, küret, kanca veya aspirasyon gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
İrrigasyon yalnızca uygun yabancı cisimlerde ve kulak zarının sağlam olduğu değerlendirildikten sonra kullanılabilir. Düğme pil, suyla şişebilen organik materyaller ve kulak zarı perforasyonu şüphesinde irrigasyondan kaçınılır.
Küçük çocuklarda veya kulak zarına yakın, sıkışmış yabancı cisimlerde işlem güvenliği açısından mikroskobik değerlendirme, uygun stabilizasyon ve gerektiğinde sedasyon ya da anestezi seçenekleri değerlendirilebilir.
Kulak Yabancı Cismi ile İlişkili Konular
Kulak Hastalıkları
Dış, orta ve iç kulağı etkileyen diğer kulak hastalıklarını ana kategori sayfasından inceleyebilirsiniz.
Kulak hastalıklarını inceleyin →Dış Kulak Yolu Hastalıkları
Dış kulak yolu enfeksiyonları, travma, tıkanıklık ve diğer kanal hastalıkları yabancı cisimlerle benzer yakınmalar oluşturabilir.
İşitme Kaybı
Kulak yolunu tamamen tıkayan yabancı cisimler geçici iletim tipi işitme azalmasına neden olabilir.
KBB Değerlendirmesi
Kulakta yabancı cisim, ağrı, kanama veya işitme azalması için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İletişim bilgileri →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Kulakta Yabancı Cisim Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kulakta yabancı cisim nedir?
Kulakta yabancı cisim, dış kulak yolunda normalde bulunmaması gereken bir nesne veya canlı bulunmasıdır. Çocuklarda boncuk, oyuncak parçası, kağıt ve yiyecek parçaları; erişkinlerde pamuklu çubuk uçları, işitme cihazı parçaları ve böcekler görülebilir.
Kulakta yabancı cisim en sık kimlerde görülür?
Dış kulak yolu yabancı cisimleri özellikle küçük çocuklarda sık görülür. Ancak böcek, kulak tıkacı, pamuklu çubuk ucu veya işitme cihazı parçası gibi yabancı cisimler erişkinlerde de görülebilir.
Kulakta düğme pil varsa ne yapılmalıdır?
Düğme pil dış kulak yolunda kimyasal ve elektriksel doku hasarı oluşturabileceği için acil çıkarılması gerekir. Kulağa su veya başka sıvı dökülmemeli ve evde çıkarma girişimleriyle zaman kaybedilmemelidir.
Kulaktaki yabancı cisim evde çıkarılabilir mi?
Yabancı cisim kolayca dışarıda görünmüyor ve parmakla zahmetsizce alınamıyorsa cımbız, çubuk, iğne veya benzeri araçlarla körlemesine çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Bu girişimler cismi daha derine itebilir ve dış kulak yolu veya kulak zarını yaralayabilir.
Kulakta canlı böcek varsa ne yapılır?
Canlı böcek yoğun ağrı ve hareket hissi oluşturabilir. Kulak zarı sağlam olduğu biliniyorsa sağlık profesyoneli tarafından lidokain veya mineral yağ gibi bir ajanla böcek hareketsiz hale getirildikten sonra uygun yöntemle çıkarılabilir. Kulak zarı bütünlüğü bilinmiyorsa kulağa rastgele sıvı damlatılmamalıdır.
Kulaktaki yabancı cisim suyla yıkanarak çıkarılır mı?
Bazı gevşek ve uygun yabancı cisimlerde, kulak zarının sağlam olduğu doğrulandıktan sonra irrigasyon kullanılabilir. Düğme pil, mıknatıs, tohum veya suyla şişebilen organik materyal, süngerimsi cisimler ve kulak zarı perforasyonu şüphesinde irrigasyon yapılmamalıdır.
Boncuk veya yuvarlak yabancı cisim nasıl çıkarılır?
Yuvarlak ve kaygan cisimler pensetle tutulmaya çalışıldığında daha derine itilebilir. Cisme ve konumuna göre küret veya kanca ile arkasından çekme, aspirasyon ya da başka uygun yöntemler doğrudan görüş altında kullanılabilir.
Kulakta kene varsa ne yapılmalıdır?
Dış kulak yoluna tutunmuş keneye kolonya, alkol, yağ, sigara veya başka kimyasallar uygulanmamalıdır. Kene ezilmeden ve gövdesi sıkılmadan, tutunma noktasına yakın yerden uygun aletle kontrollü olarak çıkarılmalıdır; kulak kanalı dar olduğu için bu işlem sağlık profesyoneli tarafından doğrudan görüş altında yapılmalıdır.
Çocuklarda kulak yabancı cismi çıkarılırken anestezi gerekir mi?
Çoğu yabancı cisim uygun koşullarda poliklinik veya acil ortamında çıkarılabilir. Ancak küçük veya iş birliği yapamayan çocuklarda, derine sıkışmış veya keskin cisimlerde ya da önceki girişimler başarısız olmuşsa sedasyon veya anestezi altında çıkarma gerekebilir.
Hangi kulak yabancı cisimlerinde KBB uzmanı gerekir?
Düğme pil veya mıknatıs, keskin cisim, kulak zarına yakın veya derine sıkışmış yabancı cisim, belirgin kanama, dış kulak yolu travması, kulak zarı perforasyonu şüphesi, işitme kaybı, şiddetli ağrı veya başarısız çıkarma girişimleri varsa KBB değerlendirmesi gerekir.
Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra kulak damlası gerekir mi?
Her hastada rutin antibiyotikli kulak damlası gerekmez. Dış kulak yolu cildinde travma, kanama veya enfeksiyon varsa kulak zarının durumu ve muayene bulgularına göre uygun topikal tedavi hekim tarafından planlanabilir.
Kulak yabancı cismi hangi komplikasyonlara yol açabilir?
Yabancı cismin kendisi veya uygunsuz çıkarma girişimleri dış kulak yolu sıyrığı ve kanaması, ödem, dış kulak yolu enfeksiyonu, kulak zarı perforasyonu ve nadiren orta veya iç kulak hasarına neden olabilir.