Vestibüler nörit, güncel terminolojide akut unilateral vestibülopati olarak da adlandırılan; bir taraftaki periferik vestibüler fonksiyonun akut kaybıyla ortaya çıkan ve sürekli vertigo, belirgin dengesizlik, bulantı ve kusmaya neden olabilen bir vestibüler hastalıktır.
İzmir'de vestibüler nörit tedavisi hakkında bilgi arayan kişiler için hazırlanan bu rehber; hastalığın belirtilerini, BPPV, Ménière ve santral vertigodan ayrılmasını, nistagmus ve head impulse bulgularını, vHIT ve kalorik testleri, ilaç tedavisinin yerini, kortikosteroidlerle ilgili güncel yaklaşımı ve vestibüler rehabilitasyonu kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Vestibüler Nörit Nedir?
İç kulaktaki vestibüler organlar başın hareketlerini algılar ve bu bilgileri vestibüler sinir aracılığıyla beyin sapına iletir.
Sağ ve sol vestibüler sistem normalde birbirine dengeli sinyaller gönderir. Bir taraftaki vestibüler fonksiyon aniden azaldığında bu simetri bozulur ve beyin hareket olmadığı halde hareket varmış gibi algılayabilir.
Bunun sonucunda şiddetli vertigo, nistagmus, bulantı, kusma, yürümede güvensizlik ve hareketlerle artan dengesizlik ortaya çıkabilir.
Güncel adı akut unilateral vestibülopati midir?
Evet. Bárány Society tarafından yayımlanan güncel tanı kriterlerinde Acute Unilateral Vestibulopathy (AUVP) terimi kullanılmakta ve vestibüler nörit bu durum için kullanılan eş anlamlı isimlerden biri olarak değerlendirilmektedir.
Vestibüler Nörit Neden Olur?
Vestibüler nöritin kesin nedeni günümüzde tam olarak bilinmemektedir.
Vestibüler sinirde inflamasyon veya fonksiyon kaybı gelişmesine neden olabilecek farklı mekanizmalar araştırılmıştır.
Viral Reaktivasyon Hipotezi
Herpes simpleks gibi bazı virüslerin vestibüler ganglionlarda latent kalması ve daha sonra reaktive olması olası mekanizmalardan biri olarak araştırılmıştır.
İnflamatuvar Mekanizmalar
Vestibüler sinir ve ilişkili yapılarda inflamasyonun akut vestibüler fonksiyon kaybına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.
Bağışıklık Mekanizmaları
Enfeksiyon sonrasında gelişebilen bağışıklık yanıtlarının bazı hastalarda vestibüler sistemi etkileyebileceği araştırılmaktadır.
Nedeni Belirsiz Olgular
Klinik olarak vestibüler nörit tanısı konulan bir hastada çoğu zaman belirli bir enfeksiyon veya tek bir neden gösterilemez.
Vestibüler Nörit Belirtileri Nelerdir?
Vestibüler nörit genellikle günlük işlevleri belirgin etkileyen akut bir vestibüler sendrom şeklinde başlar.
Vestibüler Nöritte İşitme Kaybı Olur mu?
Vestibüler nörit esas olarak vestibüler sistemi etkilediği için işitme fonksiyonunun korunmuş olması önemli bir ayırıcı tanı özelliğidir.
Vertigo ile birlikte işitme kaybı varsa ne düşünülür?
Yeni gelişen işitme kaybı varsa labirentit, Ménière hastalığı, ani sensörinöral işitme kaybı ile birlikte vestibüler etkilenme ve bazı santral vasküler nedenler dahil farklı hastalıklar değerlendirilmelidir.
Vestibüler Nörit Ne Kadar Sürer?
Hastalığın şiddeti ve iyileşme süresi kişiden kişiye değişebilir.
| Dönem | Sık görülen durum | Yaklaşım |
|---|---|---|
| İlk saatler / ilk gün | Şiddetli sürekli vertigo, bulantı, kusma ve belirgin dengesizlik | Santral nedenlerin dışlanması ve akut semptom kontrolü |
| İlk birkaç gün | Vertigo giderek azalabilir ancak baş hareketleri hâlâ rahatsız edici olabilir | Güvenli erken hareket ve kompanzasyonun desteklenmesi |
| Haftalar | Dengesizlik, hareket hassasiyeti veya görüntü stabilizasyon sorunu devam edebilir | Vestibüler rehabilitasyon |
| Daha uzun dönem | Bazı kişilerde kronik dengesizlik veya görsel hareket hassasiyeti kalabilir | Tanının ve kompanzasyonu engelleyen faktörlerin yeniden değerlendirilmesi |
Hastalığın akut fazındaki şiddetli dönme hissinin azalması vestibüler fonksiyonun tamamen normale döndüğü anlamına gelmez. Beyin zaman içerisinde sağ ve sol vestibüler sistem arasındaki yeni duruma uyum sağlayabilir.
Vestibüler Nörit ile BPPV Arasındaki Fark Nedir?
| Özellik | Vestibüler Nörit | BPPV |
|---|---|---|
| Vertigo tipi | Sürekli akut vestibüler sendrom | Kısa pozisyonel ataklar |
| Süre | Genellikle en az 24 saat | Çoğunlukla saniyeler |
| Tetiklenme | Hareketle artar ancak vertigo istirahatte de vardır | Belirli baş pozisyonuyla başlar |
| Nistagmus | Akut dönemde spontan olabilir | Etkilenen kanala özgü pozisyonel nistagmus |
| Temel tedavi | Akut semptom kontrolü ve vestibüler rehabilitasyon | Kanalit yeniden konumlandırma manevrası |
Vestibüler Nörit ile Beyin Kaynaklı Vertigo Nasıl Ayırt Edilir?
Ani başlayan ve günler süren sürekli vertigo akut vestibüler sendrom olarak değerlendirilir. Vestibüler nörit bu sendromun önemli periferik nedenlerinden biridir ancak tek nedeni değildir.
Özellikle serebellum ve beyin sapını etkileyen posterior dolaşım inmeleri benzer şekilde sürekli vertigo, nistagmus, bulantı ve dengesizlik oluşturabilir.
- Yeni gelişen çift görme,
- Konuşma bozukluğu,
- Yüz, kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma,
- Belirgin koordinasyon bozukluğu,
- Desteksiz ayakta duramama veya ağır gövde ataksisi,
- Bakış yönüyle yön değiştiren nistagmus,
- Belirgin vertikal nistagmus,
- Skew deviasyonu,
- Yeni işitme kaybı ile akut vestibüler sendrom,
- Yeni ve şiddetli nörolojik belirtiler.
HINTS vestibüler nörit tanısında kullanılabilir mi?
HINTS; head impulse, nistagmus ve test of skew değerlendirmelerinden oluşur ve uygun akut vestibüler sendrom hastasında periferik-santral ayrımına katkıda bulunabilir.
Vestibüler Nöritte Nistagmus Nasıl Olur?
Tek taraflı akut vestibüler kayıpta sağ ve sol vestibüler çekirdekler arasındaki tonik denge bozulur.
Tipik durumda nistagmusun yavaş fazı etkilenen vestibüler tarafa, hızlı fazı ise sağlam tarafa doğrudur.
Bununla birlikte nistagmusun tek başına değerlendirilmesi yeterli değildir. Bakışla yön değiştirip değiştirmediği, vertikal veya torsiyonel özellikleri ve diğer göz hareketi bulguları da önemlidir.
Vestibüler Nörit Tanısı Nasıl Konulur?
Vestibüler nörit için tek başına tanı koyduran bir kan testi veya görüntüleme yöntemi yoktur. Tanı klinik öykü, yatak başı muayene ve vestibüler fonksiyon bulgularının birlikte değerlendirilmesine dayanır.
Kulak muayenesi nasıl olur?
İzole vestibüler nöritte dış kulak yolu ve kulak zarı genellikle normaldir. Ancak otoskopi başka kulak hastalıklarını ayırmak açısından değerlendirmeye dahil edilir.
Odyometri gerekir mi?
Yeni işitme kaybının bulunmadığının doğrulanması ayırıcı tanıda önemlidir. Hastanın işitme yakınması varsa veya klinik şüphe bulunuyorsa odyolojik değerlendirme yapılabilir.
Vestibüler Nöritte Hangi Denge Testleri Kullanılabilir?
Head Impulse Testi
Baş hızlı biçimde etkilenen tarafa çevrildiğinde gözlerin hedefte kalıp kalmadığı değerlendirilir. Düzeltici sakkad unilateral vestibüler kaybı destekleyebilir.
Video Head Impulse Testi
vHIT, vestibülo-oküler refleks kazancını ve açık ya da gizli düzeltici sakkadları objektif biçimde değerlendirebilir.
Kalorik Test
Her kulak ayrı ayrı termal olarak uyarılarak özellikle horizontal kanal sisteminin düşük frekanslı vestibüler yanıtı değerlendirilir.
VEMP
Klinik gereksinim halinde otolit organlarının ve superior veya inferior vestibüler sinir yollarının değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Kalorik testte ne görülür?
Etkilenen tarafta kalorik yanıtın azalması yani unilateral zayıflık vestibüler nöriti destekleyebilir.
Her hastaya bütün denge testleri gerekir mi?
Hayır. Testler hastanın başlangıç zamanı, muayene bulguları, iyileşme seyri ve ayırıcı tanıda düşünülen hastalıklara göre seçilir.
Vestibüler Nöritte MR Gerekir mi?
Akut vestibüler sendromda temel klinik öncelik posterior dolaşım inmesi gibi ciddi santral nedenlerin gözden kaçırılmamasıdır.
Eğitimli bir klinisyen tarafından yapılan HINTS muayenesinde santral veya belirsiz bulgular olması, yeni nörolojik bulguların eşlik etmesi veya klinik tablonun klasik vestibüler nöritle uyumlu olmaması halinde uygun MR ve gerektiğinde damar görüntüleme yöntemleri planlanabilir.
Vestibüler Nörit Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavinin temel amaçları akut dönemde hastanın şiddetli vertigo ve bulantısını kontrol etmek, santral nedenleri dışlamak ve daha sonraki dönemde vestibüler kompanzasyonu desteklemektir.
Akut Semptom Kontrolü
Şiddetli bulantı, kusma ve vertigo sırasında uygun hastalarda kısa süreli antiemetik veya vestibüler baskılayıcı tedavi kullanılabilir.
Sıvı ve Genel Destek
Yoğun kusması olan hastalarda sıvı kaybı ve genel durum değerlendirilerek gerekli destek tedavileri planlanabilir.
Erken Mobilizasyon
Akut bulantı ve kusma azaldıktan sonra güvenli ölçüde baş ve vücut hareketlerinin yeniden başlanması vestibüler kompanzasyonu destekler.
Vestibüler Rehabilitasyon
Bakış stabilizasyonu, denge ve yürüme egzersizleri özellikle devam eden unilateral vestibüler hipofonksiyonda iyileşmenin önemli parçalarındandır.
Vestibüler Nöritte Baş Dönmesi İlaçları Ne Kadar Kullanılır?
Akut dönemde şiddetli vertigo, bulantı ve kusmayı azaltmak amacıyla bazı antihistaminik, antiemetik veya vestibüler baskılayıcı ilaçlar kullanılabilir.
Ancak bu ilaçların amacı vestibüler sinirin fonksiyonunu geri getirmek değil, akut belirtileri kontrol etmektir.
Benzodiazepinler rutin kullanılır mı?
Benzodiazepinler vestibüler sistemi baskılayabilir ancak sedasyon, düşme riski, bağımlılık potansiyeli ve vestibüler kompanzasyonu yavaşlatabilmeleri nedeniyle rutin ve uzun süreli tedavi olarak tercih edilmez.
Vestibüler Nöritte Kortizon Kullanılır mı?
Bazı çalışmalar erken kortikosteroid tedavisinin kalorik testlerde vestibüler fonksiyonun toparlanmasına katkıda bulunabileceğini göstermiştir.
Buna karşılık baş dönmesi ve günlük yaşam kısıtlılığı gibi hasta tarafından hissedilen uzun dönem sonuçlarda steroidlerin etkisi konusunda çalışmalar daha değişken sonuçlar vermektedir.
Antiviral ilaç gerekir mi?
Vestibüler nöritin her hastada viral enfeksiyondan kaynaklandığı gösterilmediği için nedeni belirlenemeyen tipik vestibüler nöritte rutin antiviral tedavi standart yaklaşım değildir.
Vestibüler Nöritte Vestibüler Rehabilitasyon
Akut dönemde hastanın bulantı ve kusması kontrol altına girdikten sonra güvenli hareketlere dönülmesi ve gerekli hastalarda erken vestibüler rehabilitasyon önemlidir.
Bakış Stabilizasyonu
Baş hareket ederken gözlerin hedefte kalmasını sağlayan vestibülo-oküler refleksin adaptasyonu desteklenir.
Denge Egzersizleri
Görsel ve somatosensöryel bilgilerin daha etkili kullanılması ve postüral kontrolün geliştirilmesi amaçlanır.
Yürüme Eğitimi
Baş hareketleriyle yürüyüş, yön değiştirme ve farklı zeminlerde hareket gibi günlük fonksiyonlar çalışılabilir.
Habituasyon
Belirti oluşturan ancak güvenli hareketlere kontrollü ve tekrarlayan maruziyetle hareket hassasiyetinin azaltılması amaçlanabilir.
Vestibüler Nörit Tamamen Geçer mi?
Hastaların önemli bölümünde akut vertigo zaman içerisinde belirgin biçimde azalır. Ancak iyileşme yalnızca vestibüler sinirin eski fonksiyonuna dönmesine bağlı değildir.
Beyin, sağ ve sol vestibüler sistem arasındaki yeni dengeye uyum sağlayarak merkezi vestibüler kompanzasyon geliştirir.
İyileşmeyi neler etkileyebilir?
Yaş, vestibüler kaybın derecesi, eşlik eden görme veya nörolojik sorunlar, fiziksel aktivite düzeyi, kaygı, migren ve vestibüler baskılayıcı ilaçların uzun süre kullanılması iyileşme sürecini etkileyebilir.
Vestibüler Nörit Tekrarlar mı?
Vestibüler nörit çoğu hastada tek bir belirgin akut atak şeklinde görülür. Bununla birlikte tekrarlayan vestibüler belirtiler mümkündür.
Özellikle aylar veya yıllar içerisinde birbirinden ayrı çok sayıda vertigo atağı gelişiyorsa tanının tekrar gözden geçirilmesi önemlidir.
BPPV
Vestibüler nörit sonrasında bazı hastalarda sekonder pozisyonel vertigo gelişebilir. Kısa ve pozisyonla tetiklenen ataklarda BPPV değerlendirilir.
Vestibüler Migren
Tekrarlayan farklı sürelerde vertigo ataklarında migren öyküsü ve migren özellikleri sorgulanmalıdır.
Ménière Hastalığı
Tekrarlayan vertigoya dalgalanan işitme kaybı, tinnitus veya kulak dolgunluğu eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
Diğer Vestibüler Nedenler
Atakların şekli değişiyor veya yeni nörolojik belirtiler ortaya çıkıyorsa ayırıcı tanı genişletilmelidir.
Şiddetli Vertigoda Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?
- Ani başlayan ve saatler boyunca kesilmeyen şiddetli vertigo,
- Vertigoya yeni işitme kaybının eşlik etmesi,
- Konuşma bozukluğu,
- Çift görme,
- Yüz, kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma,
- Desteksiz ayakta duramama veya yeni gelişen ağır yürüme bozukluğu,
- Belirgin koordinasyon kaybı,
- Yeni ve şiddetli baş ağrısı,
- Bilinç değişikliği,
- Tekrarlayan veya atipik akut vestibüler ataklar.
Bu belirtiler vestibüler nörit tanısını dışlamasa da santral veya farklı ciddi nedenlerin değerlendirilmesini gerektirebilir.
İzmir'de Vestibüler Nörit Tanı ve Tedavisi
İzmir'de vestibüler nörit tedavisi araştırılırken ilk aşamada kişinin akut vertigosunun gerçekten periferik unilateral vestibüler fonksiyon kaybına mı yoksa santral veya başka bir vestibüler hastalığa mı bağlı olduğunun değerlendirilmesi önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde vertigonun başlangıç zamanı ve süresi, sürekli veya ataklar halinde olması, bulantı ve kusma, baş hareketleriyle ilişkisi, işitme kaybı, tinnitus ve diğer nörolojik belirtiler sorgulanabilir.
Göz hareketleri ve nistagmus değerlendirmesi, head impulse testi, denge ve yürüme muayenesi klinik değerlendirmenin önemli parçalarıdır.
Gerektiğinde saf ses odyometrisi, video head impulse testi, videonistagmografi, kalorik test veya diğer vestibüler testlerden yararlanılarak vestibüler fonksiyon kaybının özellikleri değerlendirilebilir.
Akut dönemde şiddetli vertigo ve bulantının kısa süreli kontrolünün ardından hastanın klinik durumuna göre kortikosteroid tedavisi değerlendirilebilir. İyileşmenin devam eden döneminde ise vestibüler rehabilitasyon kompanzasyon sürecinin desteklenmesinde önemli rol oynayabilir.
Vestibüler Nörit ile İlişkili Denge Hastalıkları
Vertigo ve Baş Dönmesi
Periferik ve santral vertigo ayrımı, nistagmus, denge testleri ve vertigonun diğer nedenlerini ana vertigo rehberinde inceleyebilirsiniz.
Vertigo rehberini inceleyin →BPPV
Baş hareketleriyle tetiklenen kısa vertigo ataklarında benign paroksismal pozisyonel vertigo ayırıcı tanıda önemlidir.
Ménière Hastalığı
Tekrarlayan vertigoya işitme kaybı, tinnitus veya kulak dolgunluğu eşlik ettiğinde Ménière hastalığı değerlendirilebilir.
Kulak Hastalıkları
İç kulak, işitme ve denge sistemini etkileyen diğer hastalıkları ana kategori altında inceleyebilirsiniz.
Kulak hastalıklarını inceleyin →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Vestibüler Nörit Hakkında Sık Sorulan Sorular
Vestibüler nörit nedir?
Vestibüler nörit veya akut unilateral vestibülopati, bir taraftaki periferik vestibüler fonksiyonun akut kaybıyla ortaya çıkan ve genellikle en az 24 saat süren sürekli vertigo, dengesizlik, bulantı ve kusmayla seyreden bir vestibüler hastalıktır.
Vestibüler nörit neden olur?
Vestibüler nöritin kesin nedeni bilinmemektedir. Viral reaktivasyon ve bağışıklıkla ilişkili mekanizmalar araştırılmıştır ancak hastalığın her vakada viral enfeksiyondan kaynaklandığı gösterilmiş değildir.
Vestibüler nörit belirtileri nelerdir?
Tipik belirtiler ani veya hızlı başlayan ve saatler içinde geçmeyen sürekli vertigo, belirgin dengesizlik, bulantı, kusma, hareketle artan yakınmalar ve bazı hastalarda osilopsidir. Klasik vestibüler nöritte yeni işitme kaybı beklenmez.
Vestibüler nöritte işitme kaybı olur mu?
Klasik vestibüler nörit tanısında yeni gelişen işitme kaybı beklenmez. Akut vertigoya yeni işitme kaybı eşlik ediyorsa labirentit, ani sensörinöral işitme kaybı veya santral nedenler dahil başka hastalıkların değerlendirilmesi gerekir.
Vestibüler nörit ne kadar sürer?
Şiddetli sürekli vertigo ve bulantı genellikle ilk günlerde daha belirgindir. Belirtiler zamanla azalırken dengesizlik ve hareketle ortaya çıkan rahatsızlık haftalar boyunca devam edebilir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişir.
Vestibüler nörit ile BPPV arasındaki fark nedir?
BPPV'de vertigo genellikle belirli baş hareketleriyle tetiklenen kısa ataklar şeklindedir. Vestibüler nöritte ise vertigo akut başlar ve genellikle en az 24 saat süren sürekli bir akut vestibüler sendrom oluşturur.
Vestibüler nörit tanısı nasıl konulur?
Tanı öykü, göz hareketleri ve nistagmus muayenesi, nörolojik değerlendirme ve tek taraflı vestibüler fonksiyon kaybının gösterilmesine dayanır. Gerektiğinde video head impulse testi, kalorik test ve diğer vestibüler testlerden yararlanılabilir.
Vestibüler nöritte MR gerekir mi?
Her hastada rutin MR gerekli değildir. Ancak muayenede santral neden düşündüren bulgular, HINTS değerlendirmesinde merkezi veya belirsiz sonuçlar, yeni nörolojik bulgular ya da atipik klinik özellikler varsa uygun beyin ve damar görüntülemesi planlanabilir.
Vestibüler nöritte kortizon kullanılır mı?
Erken dönemde kısa süreli kortikosteroid tedavisi uygun hastalarda değerlendirilebilir. Ancak çalışmaların sonuçları tamamen tutarlı değildir; steroidlerin özellikle objektif vestibüler fonksiyon iyileşmesine katkısı olabileceğine dair kanıt bulunurken hastanın hissettiği uzun dönem iyileşme üzerindeki etkisi daha belirsizdir.
Vestibüler nöritte baş dönmesi ilaçları ne kadar kullanılır?
Şiddetli akut vertigo, bulantı ve kusma sırasında vestibüler baskılayıcı veya antiemetik ilaçlar kısa süreli kullanılabilir. Uzun süreli vestibüler baskılama merkezi kompanzasyonu geciktirebileceğinden kullanım süresi hekim tarafından sınırlandırılmalıdır.
Vestibüler rehabilitasyon ne zaman başlanır?
Akut bulantı ve kusma kontrol altına alındıktan ve hasta güvenli şekilde hareket edebildikten sonra vestibüler rehabilitasyona erken başlanması düşünülebilir. Egzersizler bakış stabilizasyonu, denge ve yürüme fonksiyonlarının yeniden kazanılmasını destekler.
Vestibüler nörit tekrarlar mı?
Vestibüler nörit çoğu kişide tek bir akut atak şeklinde görülür ancak tekrarlama mümkündür. Tekrarlayan vertigo ataklarında BPPV, Ménière hastalığı, vestibüler migren veya diğer nedenler yeniden değerlendirilmelidir.